Melodia mgieł nocnych (Nad Czarnym Stawem Gąsienicowym)

Cicho, cicho, nie budźmy śpiącej wody w kotlinie,

lekko z wiatrem pląsajmy po przestworów głębinie...

Okręcajmy się wstęgą naokoło księżyca,

co nam ciała przezrocze tęczą blasków nasyca,

i wchłaniajmy potoków szmer, co toną w jeziorze,

i limb szumy powiewne, i w smrekowym szept borze,

pijmy kwiatów woń rzeźwą, co na zboczach gór kwitną,

dźwięczne, barwne i wonne, w głąb wzlatujmy błękitną.

Cicho, cicho, nie budźmy śpiącej wody w kotlinie,

lekko z wiatrem pląsajmy po przestworów głębinie...

Oto gwiazdę, co spada, lećmy chwycić w ramiona,

lećmy, lećmy ją żegnać, zanim spadnie i skona,

puchem mlecza się bawmy i ćmy błoną przezroczą,

i sów pierzem puszystym, co w powietrzu krąg toczą,

nietoperza ścigajmy, co po cichu tak leci

jak my same, i w nikłe oplątajmy go sieci,

z szczytu na szczyt przerzućmy się jak mosty wiszące,

gwiazd promienie przybiją do skał mostów tych końce,

a wiatr na nich na chwilę uciszony odpocznie,

nim je zerwie i w pląsy znów pogoni nas skocznie...

1894, Z Tatr

Poezje II

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Zamyślenia

Pamięci mego ojca i mojej matki

II


Melancholia, tęsknota, smutek, zniechęcenie

są treścią mojej duszy... Z skrzydły złamanemi

myśl ma, zamiast powietrza przerzynać bezednie,

włóczy się jak zbarczone żurawie po ziemi.


Cóż, że zrywa się czasem i wzlatuje w górę

z smutnym krzykiem tęsknoty do sfer, kędy słońce,

nie śćmione wyziewami ziemi, jasno gore

i gdzie szumią obłoki z wiatrami lecące?...


Złamane skrzydła lecieć nie zdołają długo,

myśl spada i pierś rani o głazów krawędzie,

i znów wlecze się, znacząc krwi czerwoną strugą

ślady swej ziemskiej drogi — — i tak zawsze będzie.

1894

Poezje II

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Wyspa umarłych [Ilustracja do Die Todteninsel Böcklina]

                                                 Arnold Böcklin, Wyspa Umarłych

Wyspa umarłych... Nagie, strome skały,

wkoło dalekie, nieskończone morze,

gaj cyprysowy, ciszą skamieniały,

spokój wód wieczny... Bóg śmierci posępny

duszom ten grodziec zostawił ostępny

i odwróciwszy twarz, odszedł w bezdroże.



I w długiej łodzi o milczącym wiośle

Charon tu z brzegu białe wiezie dusze

i w ciemne, wąskie wwozi je zarośle

między dwa słupy z kamienia, na których

dwa lwy o głowach groźnych i ponurych

patrzą na siebie — zasłuchane w głuszę.



Po krzesanicach mech się pnie zielony,

cyprysy smukłe nad morską głębiną

widzą swój smutny kształt odzwierciedlony

i nieruchome patrzą w niebo w górze,

gdzie nigdy złoto nie płynie i róże,

a tylko sine mgły obłoków płyną.



Słońce i księżyc tu się toczą kołem

zawsze spokojnym, zawsze jednakowym:

nad wód granatem, pod nieba popiołem,

wstają z przepaści i schodzą powoli

w otchłań w martwego blasku aureoli,

długo lśniąc światłem cichym i matowym.



Tu dusze cieniom podobne, milczące,

snują się białe przez ciemną zieloność

po bladych plamach, które kładzie słońce;

lub z wąskich okien kutych w skałach ściennych,

patrzą po falach szklannych i bezdennych,

patrzą się w mglistą, wieczną nieskończoność.



Inne na głazach, co się wznoszą z wody,

siadają z na dół pochyloną twarzą.

Mijają słońca zachody i wschody,

one, w granacie morskich fal widome

i na drzew widmie: białe, nieruchome

siedzą, do głazów podobne, i marzą...



Dusze, co serca płonęły pożarem,

te, co za wiele czuły i cierpiały;

co się pytały pod uczuć nadmiarem:

z jakiego kruszcu twarda Boża ręka

kuje pierś ludzką, że w ogniu nie pęka?

te w te spokojne, morskie idą skały.

Kazimierz Przerwa-Tetmajer 

Lubię, kiedy kobieta...

Lubię, kiedy kobieta omdlewa w objęciu,

kiedy w lubieżnym zwisa przez ramię przegięciu,

gdy jej oczy zachodzą mgłą, twarz cała blednie

i wargi się wilgotne rozchylą bezwiednie.



Lubię, kiedy ją rozkosz i żądza oniemi,

gdy wpija się w ramiona palcami drżącemi,

gdy krótkim, urywanym oddycha oddechem

i oddaje się cała z mdlejącym uśmiechem.



I lubię ten wstyd, co się kobiecie zabrania

przyznać, że czuje rozkosz, że moc pożądania

zwalcza ją, a sycenie żądzy oszalenia,

gdy szuka ust, a lęka się słów i spojrzenia.



Lubię to — i tę chwilę lubię, gdy koło mnie

wyczerpana, zmęczona leży nieprzytomnie,

a myśl moja już od niej wybiega skrzydlata

w nieskończone przestrzenie nieziemskiego świata.

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

[Mów do mnie jeszcze...]

Mów do mnie jeszcze... Za taką rozmową

tęskniłem lata... Każde twoje słowo

słodkie w mym sercu wywołuje dreszcze — —

mów do mnie jeszcze...



Mów do mnie jeszcze... Ludzie nas nie słyszą,

słowa twe dziwnie poją i kołyszą,

jak kwiatem, każdym słowem twym się pieszczę —

mów do mnie jeszcze...

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Z pamiętnika

Śpij, moje serce — — nic już nie zakłóci

spokoju twego, ciszy i martwoty — —

ona odeszła i nigdy nie wróci.



Śpij, serce moje — dla ciebie świt złoty

raz tylko błysnął i wnet zgasł w pomroku,

I nie zostawił nic, oprócz tęsknoty.



Ona odeszła — i nawet w jej oku,

co było w duszy jej, nie wyczytałem — —

śpij, serce moje, w ciemnych snów obłoku.



Niech krew się burzy morzem rozszalałem,

niech pierś pragnienia płomieniami dyszy,

niech mózg goreje wyobraźni szałem:



ty śpij, me serce, w niezmąconej ciszy.

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Gdzie bądź, gdziekolwiek...

"Gdzie bądź, gdziekolwiek, byle z tego świata!"

Nazbyt tu wiele złego i cierpienia — —

tak krucha tylko przedziela nas krata

od wyzwolenia.



"Cokolwiek będzie, nie może być gorzej!"

Więc jeden tylko ruch, szarpnięcie jedno,

a krata pęknie — — i czegóż się trwoży

duch, lica bledną?



Kto wypił wszystkie tej ziemi gorycze,

czuł wszystkie ciernie życia wbite w skronie,

czyż ma go trwożyć widmo tajemnicze

świata po skonie?



Tam — — tam być może pustka za mogiłą,

wszystkie cierpienia umilkną w niebycie,

a choćby samo tylko piekło było,

"wszak nim jest życie".



I czegóż trwoży się dusza i wzdraga?

Jeżeli piekło — czyż z piekła iść trudno?...

Na czoło drżącą dłoń kładzie odwaga,

a lica chłódną.



Przymknąwszy oczy, dusza widmu śmierci

nie chce w twarz patrzeć, nędzna, wzgardy godna — —

niech cię więc życie na wskroś bólem wierci!

Pij czarę do dna!



Pij czarę do dna i wij się w boleści,

czuj, jak ci serce, mózg pęka na ćwierci,

i drżyj z obawy, czy już nie szeleści

cichy krok śmierci?

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Ona gdzieś jest

Ona gdzieś jest... ja wiem.. wiem to i tęsknię do niej...

Wiem, jaką twarz ma, wiem, jakim się różem płoni,

wiem, jaki szafir ócz ciemnymi rzęsy kryje,

jaka w niej tkliwość lśni i jaki żar z nich bije.



Wiem, jaka śpiewa w nich słodycz niewysłowiona,

jaka w nich słania się zaduma, drżą pragnienia,

jaki wilgotny blask przez oczy te do łona

ciągnie i jaka mgła lubieżna je zacienia.



Każdy jej uśmiech znam i każdy ruch, jej słowo

każde w mym uchu brzmi muzyką sfer echową,

każdą jej czuję myśl, znam kraje jej pamięci,

wie, czego żal jej, wiem, co trwoży ją, co nęci.



Co kocha, także wiem; znam serce jej i duszę

i kocham całą mych niezmiernych smutków tonią,

bezdenią tęsknot mych — — kocham i czuć to muszę,

że nigdy myślą mi nie sięgać nawet po nią...

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Ja, kiedy usta...

Ja, kiedy usta ku twym ustom chylę,

nie samych zmysłów szukam upojenia,

ja chcę, by myśl ma omdlała na chwilę,

chcę czuć najwyższą rozkosz — zapomnienia...



Namiętny uścisk zmysły moje strudził — —

czemu ty patrzysz z twarzą tak wylękłą?

Mnie tylko żal jest, żem się już obudził

i że mi serce przed chwilą nie pękło.



Błogosławiona śmierć, gdy się posiada,

czego się pragnie nad wszystko goręcej,

nim twarz przesytu pojawi się blada,

nim się zażąda i znowu, i więcej...

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

W jesieni

O cicha, mglista, o smutna jesieni!

Już w duszę czar twój dziwny, senny spływa,

przychodzą chmary zapomnianych cieni,

tęsknota wiedzie je smutna i tkliwa,

ileż miłości, och, ileż kochania

umarła przeszłość z naszych serc pochłania,

z naszych serc biednych, z naszych serc bezdeni...



Zamykam oczy... Blade ciche cienie

suną się w liści posępnym szeleście —

jak obłok światło: niesie je wspomnienie...

O dni umarłe! o dni! gdzież jesteście?...

co pozostało po was?... Ach! daleko,

daleko kędyś toczycie się rzeką

szarą i mętną w głąb puszcz i w milczenie...

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Miłość, przyjaźń to pochodnie...

Miłość, przyjaźń to pochodnie,

które gasną w wieczór słotny:

chociaż żyjesz niesamotnie,

najczęściej konasz samotny.

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Pierwszy spacer

"Die Hand, die Samstags ihren Besen führt,

Wird Sonntags dich am besten caressiren."

Goethe

Pamiętam pierwszy spacer mój z tobą:

      wieczór był cichy, miły,

śniegowe lekkie puszyste płatki

      drzewa srebrzyły.



Śniegowe płatki wplotły się w loki

      nad czołem twojem bladem

i byłaś dziwnie piękna, w srebrzysty

      strojna dyjadem.



Od blasku miejskich latarni lśniący

      śnieg na twe lica prószy,

a jam w błękitnych oczach twych czytał

      wróżbę rozkoszy.



Nie przeczuwałem wówczas, twój uśmiech

      widząc na wpół dziecięcy,

że mi ze wszystkich dasz, prócz rozkoszy,

      zgryzot najwięcej.

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Bądź zdrowa!...

Bądź zdrowa! Całe serce w tych wyrazach mieszczę,

bezmiar tęsknoty, bezmiar żalu w nich zamknąłem...

Kochanko! Czyliż kiedy spotkamy się jeszcze?

Jak wąż pod skrzydło ptaka, przeczucie złowieszcze

wpełzło w mą duszę, że już nie zejść nam się społem.



Ach! prędzej, niż się rano stopi kropla rosy,

prędzej, niż lilia zwiędnie, gdy mróz ziemię ścina,

prędzej, niż obłok przemknie z wichrem przez niebiosy:

przy tobie, modrookiej i srebrzystogłowej,

zbiega mi święcona miłości godzina.



Kres nadszedł. Już nie zbliżyć mi się do twego łona

piersi, byśmy szeptali bliskimi ustami;

cień mi tylko twój chwytać w spragnione ramiona,

gdy staniesz przy mnie, dłutem wspomnienia rzeźbiona,

gdy mnie smutek zamroczy, tęsknota omami...



Naówczas zamknę oczy, w wyobraźnię zmienię

całą moc mojej duszy i złudzony chwilę

słyszeć będę twe słowa, czuć warg twoich tchnienie

i drżąc z trwogi, że spłoszy cię mych powiek mgnienie:

wbrew woli je podniosę — i próżno już schylę.



Tak żeglarz, gdy go okręt z wichrami w zawody

niesie w dal przez ocean bezmiernie szeroki:

gdy oczy zamknie, widzi rodzinne zagrody

i drżąc, że mgnieniem powiek sen spłoszy, na wody

spojrzy i w żal się grąży, jak bezdeń, głęboki.



Mych uczuć jakże słabe w mych słowach odbicie!

Niedostępna jest rozkosz i boleść dla słowa!

Głosu ptaka, gdy strzałą zraniony w błękicie,

żegna błękit i słońce, i lot swój, i życie,

trzeba mi, by ci posłać ostatnie: bądź zdrowa!

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Tyle lat zbiegło...

Tyle lat zbiegło, a jam jeszcze do tej

nie przywykł myśli, że dla mnie stracona,

że nie zostało mi nic, prócz tęsknoty.



Jeszcze wyciągam ku niej me ramiona,

jeszcze jej czekam, jeszcze marzę o niej,

a wiem, że nigdy nie powróci ona.



Obraz jej wszędzie, zawsze za mną goni,

wiecznym jest niebem mojego marzenia

i wiecznym dnem jest w uczuć moich toni.



Czas biegnąc wiele niszczy i odmienia,

i wiele grzebie w niepamięci pyle,

lecz jej nie wydrze z mojego wspomnienia,



jak jej nie wydarł, choć lat zbiegło tyle.

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Drwię

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .



Drwię z woli — wolę rozkrusza konieczność;

drwię z czynu — żaden w pełni nie odpowie

zamiarom w mojej powstającym głowie;

drwię z świadomości — we wszystkim jest sprzeczność.



Drwię z prawdy — nazbyt często już skłamała,

każdy ją widzi oczyma innemi;

drwię ze wszystkiego, co jest na tej ziemi,

prócz cierpień ducha i prócz cierpień ciała.



I jedno mam tylko wieczne pragnienie:

Nirwany, w której nic już nie zaboli,

nic nie ucieszy, w której się powoli

przechodzi ze snów cichych w nieistnienie.

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Serce ludzkie

Kto powie, co pierś ludzka mieści,

kiedy ta sama droga dłoń,

którą się lata w myślach pieści,

uderzy niespodzianie w skroń

i nie dba nawet, czy kroplami

krwi wydobytej się nie splami?



Kto pojmie, co się czuje w chwili,

gdy usta, których słowa wprzód

z rozkoszą w sercu-śmy rzeźbili,

by kiedy dojmie życia chłód,

ich ciepłem bronić się przed chłodem:

same w twarz nagle rzucą lodem...



Ach! Jeśli jest co nieskończonym,

to jest tęsknota — — to jest żal...

Ach! Jeśli bywa co szalonym,

to serce ludzkie: pośród fal

krwi własnej tonie, ból je w kleszcze

chwycił, a ono kocha jeszcze...

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Czarna róża

Serce me spało, a moja myśl

tonęła gdzieś w lazurze,

nagle ujrzałem przy sobie tuż

skromniutką czarną różę.



Wspaniałą krasą jej kwiat i liść

bynajmniej się nie płoni,

a przecież dziwny jakiś czar

przykuwa wzrok mój do niej.



Czarna różyczko! zerwę cię,

na piersi przypnę sennej —

serce się budzi — cóż to? ma dłoń

chwyta za kwiat kamienny!



Odchodzę smutny — w tej chwili znów

z kamienia kwiat wykwita;

wracam — i znowu moja dłoń

za zimny kamień chwyta.

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Na świat ten dusza przychodzi młodzieńcza...

Na świat ten dusza przychodzi młodzieńcza,

podobna łące kwiecistej o wiośnie,

gdzie tyle kwiatów różnobarwnych rośnie,

jakby na łąkę tę upadła tęcza.

Ale poznanie jak kret kwiatom owym

korzeń podgryza; jak ręka szkodliwa

łamie łodygę i kielichy zrywa;

jak mróz je warzy oddechem niezdrowym — —

i kwiaty więdną — i w życia połowie

masz w sobie duszę jak martwe pustkowie.

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Wielbić naturę?

Wielbić naturę?... Za co?... Prawda, nie pobłądzi,

bo nią mus praw tajemnych dla człowieka rządzi,

bo jest maszyną martwą, a jej ruchy wieczne

są bezcelowe całkiem, są, bo są konieczne.



Kochać naturę?... Za co?... Za to, że mię gwałtem

bezwzględnym utworzyła i odziała kształtem

ludzkim, może nieszczęściu najbardziej przystępnym?



Że mi dała poczucie i świadomość woli,

a w najsroższej, tyrańskiej trzyma mię niewoli?

Że mi w mózg upragnienie wszczepiła poznania,

ale poznać mi ślepe jej prawo zabrania?...

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Przechodzą czasem...

Przechodzą czasem koło mnie kobiety —

wizje i sny —

spoglądam na nie płomieniami źrenic

szepcząc: to ty!...



Lecz one idą dalej, mym złudzeniom

zadając kłam,

a ja, z zawodem nowym i goryczą,

znów jestem sam.

Kazimierz Przerwa-Tetmajer